طراح و مجری پروژه های فرهنگی ،آموزشی و تبلیغاتی

منظور از مهارت های اجتماعی چیست ؟

افراد توانا به لحاظ اجتماعی می توانند با درک و پاسخ دهی به موقعیت های اجتماعی، به صورت موثر بر محیط اجتماعی خود مدیریت کنند. این افراد دارای خصوصیات زیر هستند:

  • حساسیت اجتماعی: به درستی مفهوم هر رخداد اجتماعی را می فهمند، یعنی رمزگشایی کردن از نشانه ها (سرنخ های) اجتماعی .

  • ایفای نقش: افراد و نحوه ی تجربه کردن آنها را درک می کنند .

  • بینش اجتماعی: موقعیت های اجتماعی و آنچه را که در اجتماع رخ می دهد، درک می کنند .

  • فهم اجتماعی: جریان ها و عرف اجتماعی نظیر دوستی ها و روابط متقابل اجتماعی را درک می کنند .

  • بینش روان شناختی: خصوصیات فردی و انگیزش دیگران را درک می کنند .

  • قضاوت اخلاقی: موقعیت های اجتماعی مربوط به آداب و اصول اخلاقی را ارزیابی می کنند .

  • ارتباط اجتماعی: نحوه مداخله موثر و چگونگی تاثیرگذاری بر رفتار دیگران را درک می کنند؛ مهارتی که مستلزم مهار یا کنترل خود می شود .

  • ارتباط: به درستی، آنچه را که فکر می کنند و حسی را که دارند، به دیگران ابراز می کنند .

  • حل مسئله اجتماعی: مشاجره ها را حل می کنند و نحوه تاثیرگذاری بر رفتار دیگران برای دست یابی به اهداف مورد نظر را درک می کنند .

چرا آموزش مهارت های اجتماعی لازم است ؟

اکثر کودکان به راحتی مهارت های اجتماعی متناسب با فرهنگشان را به دست می آورند، ولی برخی موفق نمی شوند و باید آموزش ببینند. برخی ادراک اجتماعی ضعیفی دارند و در نتیجه دچار فقدان مهارت های اجتماعی می شوند. این موضوع به ویژه در مورد افراد درخودمانده و دچار اختلالات رفتاری و هیجانی، ناتوانایی شدید و کسانی که در ایجاد رابطه دوستانه دچار مشکل هستند، صدق می کند .

هدف از آموزش مهارت های اجتماعی چیست ؟

هدف از آموزش مهارت های اجتماعی، باید برقرار کردن گستره ای از رفتارها باشد؛ به گونه ای که دانش آموزان بتوانند آنچه را که در موقعیت های اجتماعی متفاوت برایشان مناسب است، انتخاب کنند. نباید انتظار داشت برنامه های آموزشی مهارت های اجتماعی، همیشه به دوستی های نزدیک بین تمامی دانش آموزان کلاس منجر شود. در عمل نیز همیشه اینطور نیست. چنین روابطی، برمجموعه ای از عوامل مبتنی است که شامل علاقه های متقابل، سازگاری، ارتباط با دورو بر، روابط خانوادگی و غیره می شود.

گام های آموزش مهارت های اجتماعی کدامند؟

به طور کلی، در آموزش مهارت های اجتماعی، دانش آموزان یاد می گیرند چگونه گام های زیر را انجام دهند:

  • تعیین اهداف برای تعاملات اجتماعی

  • رمز گشای یا تفسیر مهم ترین نشانه ها (سرنخ ها) در هر موقعیت اجتماعی

  • تصمیم گیری درباره ی رفتارهایی که به بهترین نحو اهداف اجتماعی را در آن موقعیت ها تامین می کنند

  • انجام رفتار

  • قضاوت راجع به این که رفتار در تامین اهداف موثر بوده است یا خیر

کدام مهارت های اجتماعی باید آموزش داده شوند ؟

مهارت هایی که به طور گسترده ای به توانایی های اجتماعی مربوط می شوند عبارتند از :

الف) مهارت های گفتگو (شامل گفتمان های کوتاه):

احوال پرسی، گفتن «خواهش می کنم» یا «متشکرم»، یاد گرفتن و به کاربردن اسم ها، انتخاب موضوعات مناسب برای گفتگو و دنبال کردن آن، برقراری و حفظ تماس چشمی، به کارگیری حالت مناسب صورت، استفاده از طنین مناسب صدا، قرار گرفتن در جایگاه مناسب نسبت به دیگران، جلوگیری از رفتار نسنجیده و گوش سپردن فعال .

ب) کنار آمدن با مشاجره ها:

گفتن « نه » ، کنار آمدن با افراد پرخاشگر، واکنش نشان دادن به مسخره کردن ها، عذرخواهی کردن، به دست آوردن توجه، کمک خواستن، مهارت مسئله گشایی، کنار آمدن با انتقادها، مذاکره کردن، متقاعد کردن، پاسخ دادن به احتیاجات دیگران، احترام گذاشتن به تفاوت های فردی .

پ) مهارت های دوستی:

دوست شدن، تشکر کردن و مورد امتنان قرار گرفتن، شوخی کردن و پاسخ دادن به شوخی ها، رعایت کردن نوبت، داشتن ظاهر تمیز و آراسته، هماهنگ بودن با فرهنگ گروه همسالان، اهمیت دادن به عرف و آداب اجتماعی در زندگی روزمره .

ت) مهارت های گروهی:

گوش دادن، برقراری تماس چشمی، به خوبی ارتباط برقرار کردن، پرسیدن سوال، رهبری و هدایت، جلب اعتماد، تصمیم گرفتن، مهار مشاجره ها، تشویق کردن، قبول همکاری و تشریک مساعی، درک نقطه نظرات سایرین و از همه مهمتر احترام به تفاوت های فردی. ایفای نقش در این جا می تواند شیوه مهمی برای ارتقای مهارت های گروهی باشد؛ طوری که سناریوهای متفاوتی از دانش آموزان ارائه می دهد .

مشکلاتی که ممکن است بروز کنند و راه حل های احتمالی، به شرح زیر هستند:

  • تسلط یک یا چند نفر از اعضای گروه: نقش های ناسازگار ولی مرتبط را به فرد محول کنید (نظیر مشاهده کننده یا ثبت کننده)، مقررات را با گروه تعیین کنید (برای نمونه، هر نفر در گروه چه مدتی می تواند صحبت کند. افرادی را که ریاست طلب نیستند ، تحسین کنید)

  • مشارکت نداشتن: مقرراتی برای مشارکت ایجاد کنید (برای نمونه، هر شخص باید حداقل یک بار صحبت کند و صحبت گوینده را نباید قطع کرد) نقش های غیر تهدید آمیز (نظیر مسئول ثبت وقت) را بر عهده افراد دچار مشکل بگذارید و شیوه های مشارکت را تعیین کنید .

  • مشاجره: مهارت های حل مشاجره را آموزش دهید (نظیر سازش و راهکارهای برد دو طرفه) به گروه اطلاع دهید که به عنوان آخرین راه حل، شما برای واسطه شدن در دسترس هستید .

  • رفتار نامناسب: افراد را بدن تنبیه کردن، بطور موقت از گروه اخراج کنید و ارتباطات رفتار ساده را گسترش دهید .

برخی از رفتار های اجتماعی (نظیر سلام و احوالپرسی با معلم) مستلزم کاربرد تعدادی از مهارت های اجتماعی است. این مهارت ها شامل تماس چشمی، لبخند و گفتن سلام است. شاید لازم باشد هر مهارت را به نوبت تدریس کرد، ولی بهتر است بر مجموعه ای از رفتارها متمرکز باشید .

چگونه می توان مهارت های اجتماعی را آموزش داد؟

  • ترغیب دانش آموزان به تجزیه و تحلیل آن چه که مهارت های اجتماعی را شکل می دهند .

  • آموزش مستقیم مهارت های اجتماعی

  • توضیح و مدل سازی اجرای مهارت های اجتماعی: برای نمونه، هر مهارت را می توان به این شکل نشان داد: استفاده از الگوهای زنده؛ ایفای نقش؛ نمایش صامت (پانتومیم)؛ استفاده از پخش تصویری؛ متوقف کردن فیلم در جاهای حساس، به منظور بحث درباره رفتارها و عکس العمل های مناسب .

  • تقویت رفتارهای مناسب (نه فقط تمرکز بر خلاص شدن از رفتار بد)

  • کمک کردن به دانش آموزان در به خاطر سپردن ارتباط رفتارهای آشکار در موقعیت های مشخص (مثلاً اگر کسی از تو بپرسد می خواهی بازی کنی، چه پاسخی می دهی؟)

  • استفاده از بروشور و دفترچه، برای نشان دادن شرایط اجتماعی زندگی واقعی و مشکلات مربوط به مهارت های اجتماعی

  • طراحی تکالیف کلاس در جهت افزایش اطمینان، پذیرش، مشارکت و پشتیبانی متقابل بین دانش آموزان، اهمیت دادن به مهارت ها و دانش های گوناگون

  • درخواست از دانش آموزان برای این که گام های هر مهارت را به طور شفاهی تمرین کنند

  • ارائه بازخورد واضح: نشان دادن این که کدام یک از گام های مهارت با موفقیت انجام شدند و کدام ها به پیشرفت بیشتر احتیاج دارند.

بازی شادی زندگی | پیشگامان آرین آویژه